“Als het plan ‘Aanpak Veluwe’ doorgaat is het waarschijnlijk einde oefening voor veel boeren in Putten”, geven agrariërs Abel Kraaij en Nanda van den Pol aan. Wethouder ’t Jong was maandag naar de melkveehouderij van Kraaij gekomen om de koers toe te lichten van de gemeente met betrekking tot het plan ‘Aanpak Veluwe’.
Nanda van den Pol heeft ook een melkveehouderijbedrijf en geeft aan: “Het geldt niet alleen voor ons, maar voor heel veel boeren in Putten. Ik ken echt geen enkel melkveehoudersbedrijf dat het zou redden in Putten. Helemaal niemand gaat dit overleven. Er moet gewoon zoveel aan stikstof gereduceerd worden en binnen de melkveehouderij is er nog geen enkele innovatie goedgekeurd. We kunnen wel subsidie krijgen, maar geen natuurvergunning. Dat maakt dat je helemaal vogelvrij bent voor Mobilisation for the Environment (MOB)*. Dus je hebt niks aan een zak geld in de vorm van subsidie. Je bent vogelvrij en het is gewoon klaar met je boerderij. En juist dit soort familiebedrijven gaan er als eerste aan. En al zou de opdracht de helft worden van wat nu in die plannen staat, dan nog is het einde oefening want er is geen enkel reductiemateriaal wat je in kunt zetten. Het is gewoon onmogelijk.” Kraaij vult aan: “En daarnaast is er geen bank die iets wil financieren, omdat we geen vergunningen krijgen.”“Dat is onze afgrond”, gaf Kraaij geëmotioneerd aan.
Wethouder ’t Jong herkent dat. “We hebben van het Rijk wel het instrumentarium nodig om die reductiedoelstellingen te kunnen halen, maar we zien weinig beweging. Er zijn nu nog heel weinig technieken goedgekeurd, zeker voor de melkveehouderij. Dat maakt het onmogelijk om meer te doen dan er gedaan is. Er zijn best wel innovatieve technieken en mogelijkheden. Geef die een kans in de vorm van een pilot en ga dan meten wat het doet. Dan zul je zien dat het effect heeft. Maar daar is wel beleid voor nodig. We hebben breder instrumentarium nodig en anders gaan we niet mee in het vervolg. We zijn met vier overheden en hebben allemaal één stem. Als de gemeenten een front vormen en de provincie gaat mee. Zonder draagvlak kan het Rijk niet. We moeten in gesprek blijven en dat wil ik ook. Maar ik kan goed voorstellen dat LTO Nederland, Agractie en Farmers Defence Force ook gaan zeggen dat de brief van de minister van tafel moet.”
Volgens Nanda blijft het gewoon een slecht plan. “Het plan Aanpak Veluwe begint in de eerste alinea over natuurbehoud. Dus we doen nu een nulmeting en kijken over een aantal jaar of we er goed genoeg voor blijven zorgen. Maar een aantal alinea’s verderop hebben we het over natuurherstel en dan moet er ineens heel veel meer gebeuren. Het plan spreekt zichzelf tegen en er zijn helemaal geen metingen. Pilots zijn een prachtig begin en tegelijkertijd merk ik ook dat het een bepaalde kriebel teweegbrengt. Want een pilot is weer iets onzekers. Wij willen gewoon iets hebben wat juridisch gewaarborgd is, wat zekerheid geeft. Ik wil onderdeel zijn van de oplossing, maar ook garanties dat het nut heeft. Dat ik niet mezelf weer in de schulden ga steken om allerlei innovaties aan te schaffen en dat dan de onzekerheid blijft of het wel gewerkt heeft. We hebben ontzettend veel zorgen over dit hele plan. Ik zie echt niet hoe dit ons verder gaat helpen.”
Op de vraag hoe dan wel geeft Van den Pol aan: “Ik denk dat je bij de basis moet beginnen. Eerst kijken waar we het over hebben. Hebben we het over natuurbehoud, zoals de opdracht vanuit Brussel is, of hebben we het over natuurherstel. En wat moeten we herstellen. Minister van Essen zegt dat er metingen zijn, maar wij hebben ze nog nooit langs zien komen. Dus eerst de basis op orde en dan gaan we kijken hoe we dat met elkaar, als land, kunnen bereiken. Dus niet alleen de boeren.”
“Ook in de regelgeving moeten dingen veranderen”, vult wethouder ’t Jong aan. “De kritische depositiewaarde moet uit de wet worden gehaald, maar ook uit het beleid en de vergunningen. Daar valt niet mee te werken. Dan voldoe je gewoon nooit. De minister zegt dat hij daar beleid voor gaat ontwikkelen wat eind 2027 komt . Maar wij hebben al stappen vooruitgezet en gezegd wij willen verantwoordelijkheid nemen. Dan is het ook tijd dat de andere kant iets laat zien. En niet alleen met woorden, maar ook met verplichtingen.”
Van den Pol geeft ook nog aan zich grote zorgen te maken over de mentale gesteldheid van boeren. “Hoe dichter je bij bepaalde datums komt, zoals 2030 en 2035, hoe meer ik het naar mijn keel voel grijpen. Hoe gaat het verder. Ik vind het heel spannend hoe we het gaan oplossen met elkaar. De zelfmoordcijfers onder de boeren zijn nu al schrikbarend. Ik hou mijn hart vast hoe dat de komende jaren gaat zijn.” Wethouder ´t Jong ziet dat het besef dat het zo niet kan zich breder begint te ontvouwen.
Van den Pol gaat verder: “We zitten de afgelopen vijf jaar heel regelmatig aan tafel met de wethouder en beleidsmedewerkers en dat zijn hele fijn gesprekken. Daarin voel ik me als mens gesteund, maar als boerin zijnde had ik hier natuurlijk een veel steviger statement willen zien. De basis klopt van geen kant, er wordt een politiek spel gespeeld en ik zou dan wel willen zien dat het college zich hiervoor niet laat lenen. Ik zou meer ruggengraat willen zien. Ik snap heel goed dat er veel meer belangen meewerken en dat is een superingewikkelde spagaat. Maar tegelijkertijd voelt dat voor mij als boerin alsof ik een ruilmiddel ben voor andere belangen.”
*MOB is een Nederlandse milieuorganisatie die veel rechtszaken voert over stikstof en milieu.