Door Joyce Kruizenga-Elskamp - In het prachtige buitengebied, in de Arkemheense polder en aan de Arlersteeg 30, staat het Putter Stoomgemaal. Een Puttens monument om trots op te zijn. Gebouwd in 1885 met de herkenbare schoorsteen van eenentwintig-en-een-halve meter hoog.
Vrijwilliger Jan van den Bor is er vaak te vinden en kan er enthousiast over vertellen. “Het is één van de negen nog werkende stoomgemalen in Nederland, waar er in vroeger tijden ongeveer 800 gemalen stonden. Het Putter gemaal is echter niet meer operationeel. Als wij hem tegenwoordig draaien pompt hij alleen nog maar het water rond.” Samen met de andere vrijwilligers houdt Jan deze historische en educatieve plek in ere: “En dan ben ik één van de jongeren.”Wij zijn Putten… Putter Stoomgemaal draait zaterdag 17 oktober voor de laatste keer dit jaar
“Wij zijn niet alleen aan het poetsen, hoor. Wij doen ook onderhoud, geven rondleidingen en checken regelmatig de vele onderdelen. Als wij het gemaal starten of juist weer stoppen maken wij gebruik van een checklist. Wij moeten dan namelijk heel veel kraantjes bedienen die in een bepaalde stand gezet moeten worden. Elke handeling kunnen wij dan van de checklist afvinken. En zo hoeven wij ook niet telkens aan elkaar te vragen: “Heb jij dat kraantje al opengezet.”
Het opstarten van een koud gemaal duurt ongeveer vier uur. “Maar een paar dagen voor een draaidag starten wij deels de opwarming al op, zodat het op zaterdag maar twee uurtjes duurt.” Tijdens zo’n draaidag mag het Putter Gemaal zich meestal heugen op een grote aanloop. “In september waren wij geopend tijdens de Open Monumentendag en hebben wij maar liefst 200 bezoekers mogen ontvangen. Daaronder was wel een groep van dertig man, maar toch.”
Jan kluste als jongen regelmatig aan fietsen en brommers en is altijd al geïnteresseerd geweest in natuurkunde, mechanica en techniek. Nadat hij in 2018 stopte met werken, ging hij rond 2021 aan de slag als vrijwilliger bij dit gemaal. “Iedereen die het ook leuk vindt om met techniek bezig te zijn, kan altijd een keertje langskomen om kennis te maken. Elke woensdagochtend komt een aantal van ons bij elkaar voor onderhoud, poetsen en natuurlijk voor de gezelligheid.”
En nu zit het seizoen er alweer bijna op en is zaterdag 17 oktober de laatste draaidag. “Klopt. Het hele seizoen zijn er tien tot twaalf draaidagen. Als wij gaan sluiten maken wij de hele installatie watervrij en gaan wij veel delen oliën om die tegen de vorst te beschermen.” Daarna doet Jan de deur dicht tot eind maart, begin april van volgend jaar. Met behulp van al deze vijfentwintig enthousiaste vrijwilligers blijft dit stukje Puttense historie behouden voor de toekomst.
Vrijwilliger Jan laat dit jaar het stoomgemaal nog één keer draaien. Foto: Joyce Kruizenga-Elskamp